Najsłynniejszy przykład z tej książki to historia rozbitej szyby. Gdy chłopiec wybija okno w sklepie, przechodnie pocieszają właściciela, że przynajmniej szklarz będzie miał zarobek. To widać. Nie widać natomiast tego, że sklepikarz wyda pieniądze na nową szybę zamiast na buty czy książkę, więc gospodarka nic nie zyskuje, a społeczeństwo jest uboższe o jedno okno. Ten prosty przykład stał się jednym z najczęściej przywoływanych argumentów w historii ekonomii.
Bastiat stosuje tę samą logikę do wielu decyzji państwa. Analizuje podatki, dotacje do sztuki, roboty publiczne, cła i ograniczenia w handlu, rolę pośredników, maszyny zastępujące ludzką pracę, kredyt czy wydatki na wojsko. Za każdym razem pokazuje, że korzyści z interwencji są widoczne i chętnie pokazywane przez polityków, a jej koszty rozkładają się na wielu ludzi i pozostają ukryte. Książkę uzupełnia słynna „Petycja wytwórców świec”, w której producenci świec domagają się od parlamentu ochrony przed nieuczciwą konkurencją ze strony słońca.
Esej powstał w 1850 roku, ale czyta się go, jakby komentował dzisiejsze wiadomości. Krótka forma, klarowny wywód i ironia sprawiają, że to jedna z najlepszych książek na początek przygody z ekonomią. Do Bastiata nawiązywali później m.in. Henry Hazlitt w „Ekonomii w jednej lekcji” i inni ekonomiści szkoły austriackiej.
Dla kogo jest ta książka:
- Dla osób, które chcą zacząć przygodę z ekonomią od krótkiej i przystępnej książki.
- Dla przedsiębiorców, którzy chcą lepiej rozumieć skutki decyzji gospodarczych państwa.
- Dla uczniów i studentów szukających klasycznego tekstu o wolnym rynku.
- Dla czytelników zainteresowanych historią myśli ekonomicznej.
- Dla każdego, kto chce krytycznie oceniać obietnice polityków.
- Dla osób szukających niedrogiego prezentu dla kogoś, kto interesuje się gospodarką.
Czego nauczysz się z tej książki:
- Dlaczego warto patrzeć nie tylko na natychmiastowe, ale i na ukryte skutki decyzji.
- Na czym polega słynny przykład rozbitej szyby.
- Dlaczego wydatki państwa nie tworzą bogactwa z niczego.
- Jakie koszty niosą dotacje, cła i roboty publiczne.
- Dlaczego maszyny i pośrednicy wzbogacają, a nie zubożają społeczeństwo.
- Jak rozpoznać argumenty, które pokazują tylko jedną stronę medalu.
O autorze
Frédéric Bastiat (1801–1850) był francuskim ekonomistą, publicystą i politykiem, jednym z najbardziej znanych przedstawicieli klasycznego liberalizmu. Pochodził z Bayonne, przez wiele lat prowadził rodzinne gospodarstwo w Mugron, a ekonomią zajmował się z pasji. Sławę przyniosły mu teksty, w których z humorem i bezlitosną logiką obnażał błędy protekcjonizmu i socjalizmu.
W 1848 roku został deputowanym do francuskiego Zgromadzenia Narodowego. Walczył o wolny handel i niskie podatki, a jego idee wywarły duży wpływ na późniejszych ekonomistów, w tym przedstawicieli szkoły austriackiej. Zmarł w Rzymie w wieku 49 lat. Najbardziej znane są jego prace „Prawo”, „Sofizmaty ekonomiczne” i właśnie „Co widać i czego nie widać”.
