Mises napisał ten tekst w 1947 roku, gdy po wojnie wiele państw Zachodu wierzyło, że rząd potrafi kierować gospodarką lepiej niż wolny rynek. Autor odpowiada, że planiści nie mają do tego niezbędnej wiedzy. Bez cen rynkowych nie da się ustalić, ile naprawdę są warte zasoby, praca i kapitał, a więc nie da się też racjonalnie liczyć kosztów i podejmować decyzji inwestycyjnych. Każda kolejna ingerencja państwa rodzi nowe problemy, które władza próbuje rozwiązać następnymi regulacjami. W ten sposób interwencjonizm, pomyślany jako „złoty środek” między kapitalizmem a socjalizmem, prowadzi prosto do gospodarki centralnie sterowanej.
W kolejnych częściach Mises przygląda się różnym odmianom socjalizmu: komunizmowi w Rosji Sowieckiej, włoskiemu faszyzmowi i niemieckiemu narodowemu socjalizmowi. Pokazuje, że łączy je wspólny rdzeń, czyli przekonanie, że to państwo, a nie konsumenci i przedsiębiorcy, powinno decydować o tym, co, jak i dla kogo produkować. Wyjaśnia też, dlaczego taki system musi kończyć się dyktaturą i dlaczego tak dużą odpowiedzialność za popularność socjalistycznych idei ponoszą intelektualiści.
Choć esej powstał ponad siedemdziesiąt lat temu, jego tezy znalazły potwierdzenie w historii Związku Radzieckiego, komunistycznych Chin, a w ostatnich latach Wenezueli. To krótka, konkretna i zrozumiała lektura dla każdego, kto chce zrozumieć, jak działa gospodarka i dlaczego obietnice „sprawiedliwego planowania” tak często kończą się pustymi półkami w sklepach. Polskie wydanie ukazało się w serii „Biblioteka Rządzących i Rządzonych” Fundacji PAFERE.
Dla kogo jest ten audiobook:
- Dla osób, które chcą zrozumieć, dlaczego gospodarka centralnie planowana nie może sprawnie działać.
- Dla przedsiębiorców i inwestorów, którzy obserwują rosnącą rolę państwa w gospodarce i chcą wiedzieć, dokąd to prowadzi.
- Dla czytelników zainteresowanych ekonomią, historią XX wieku i systemami politycznymi.
- Dla studentów ekonomii, prawa i nauk politycznych.
- Dla tych, którzy chcą poznać Misesa, zaczynając od krótszego i przystępnego tekstu.
Czego nauczysz się z tego audiobooka:
- Dlaczego bez cen rynkowych nie da się racjonalnie planować produkcji i inwestycji.
- Jak interwencjonizm prowadzi krok po kroku do socjalizmu.
- Co łączy komunizm, faszyzm i narodowy socjalizm z ekonomicznego punktu widzenia.
- Dlaczego gospodarka centralnie planowana prowadzi do niedoborów, marnotrawstwa i ograniczenia wolności.
- Jaką rolę w szerzeniu socjalistycznych idei odgrywają intelektualiści.
- Dlaczego wolny rynek najlepiej koordynuje działania milionów ludzi.
O autorze
Ludwig von Mises (1881–1973) był austriackim ekonomistą i jednym z najważniejszych przedstawicieli austriackiej szkoły ekonomii. Urodził się we Lwowie, ukończył Uniwersytet Wiedeński i był uczniem Eugena von Böhm-Bawerka. W okresie międzywojennym pracował jako ekonomista w wiedeńskiej Izbie Handlowej i doradzał austriackiemu rządowi w sprawach gospodarczych. Jego prywatne seminarium w Wiedniu ukształtowało całe pokolenie uczonych, w tym późniejszego noblistę Friedricha Augusta von Hayeka.
Mises jako jeden z pierwszych wykazał, że w socjalizmie, bez cen rynkowych, racjonalne gospodarowanie jest niemożliwe. W 1940 roku, uciekając przed nazizmem, wyjechał z Genewy do Stanów Zjednoczonych, gdzie przez ponad dwie dekady prowadził seminarium na Uniwersytecie Nowojorskim. Napisał m.in. „Teorię pieniądza i kredytu”, „Socjalizm”, „Biurokrację” oraz traktat „Ludzkie działanie”, uznawany za jego opus magnum. Do dziś pozostaje jednym z najczęściej cytowanych obrońców wolnego rynku, własności prywatnej i solidnego pieniądza.